Sanocka Biblioteka Cyfrowa została uruchomiona z inicjatywy Leszka Puchały, dyrektora Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sanoku 2008 roku, jako pierwsza na Podkarpaciu i od tego czasu konsekwentnie rozwija cyfrową bazę (książki, czasopisma, dokumenty, fotografie) dokumentującą dziedzictwo kulturowe Ziemi Sanockiej..

 

Po tragicznych latach II wojny światowej i powojennych wysiedleniach ludności brutalnie został przerwana epoka dawnej Ziemi Sanockiej, będącej od wieków wielokulturową przestrzenią współżycia rzymskokatolików, grekokatolików, prawosławnych i Żydów. Nieliczni spośród dawnych mieszkańców i ich potomkowie, rozproszeni po całym świecie, zostali wykorzenieni z ziemi rodzinnej swoich przodków.

 

Naszym zamysłem było stworzenie cyfrowego repozytorium źródeł, dotyczących Ziemi Sanockiej, zarówno publikowanych (książki, czasopisma) jak i dokumentów archiwalnych. Baza źródłowa gromadzona i udostępniana w Sanockiej Bibliotece Cyfrowej jest adresowana nie tylko do szerokiego grona badaczy, regionalistów, pasjonatów historii, ale też dla osób poszukujących swoich korzeni, dla których Ziemia Sanocka była kiedyś ich małą ojczyzną. Po II wojnie światowej Ziemia Sanocka, należąca przez wieki do Województwa Lwowskiego, została odcięta od swojego dziedzictwa zgromadzonego w bibliotekach i archiwach Lwowa. Najwybitniejszy badacz jej dziejów dr Adam Fastnacht, ze smutkiem konstatował, że nie może się podjąć napisania monografii Sanoka bez dostępu do zbiorów lwowskich. Stąd wielką szansą dla nas była możliwość nawiązania kontaktów z instytucjami lwowskimi w latach 2004/2005. Zostały przygotowane wspólne projekty, umożliwiające przeprowadzenie kwerend źródłowych w Lwowskiej Narodowej Bibliotece Naukowej Ukrainy im. Stefanyka (m.in.prasa sanocka, kolekcje Teki Schneidr i A. Czołowskiego) oraz w Centralnym Archiwum Historycznym Ukrainy we Lwowie (sanockie księgi miejskie XVII-XVIII w., księgi wójtowskie wsi i miasteczek ziemi sanockiej, metryki franciszkańska i jósefińska). W latach 2006-2008 otrzymaliśmy granty w ramach programów INTERREG, które umożliwiły sfinansowanie przygotowanych projektów, w tym digitalizacji dokumentów(łącznie ponad 50 000 stron) oraz finalnie uruchomienie Sanockiej Biblioteki Cyfrowej. W tym miejscu dziękujemy serdecznie za wspólną pracę naszym przyjaciołom ze Lwowa: Pani Larysie Hołowatej z LNBNU im. Stefanyka, Pani Eugenii Lisowskiej z CDAIL we Lwowie oraz Iwanowi i Petrowi Radkowcom z lwowskiego Towowarzystwa Lwa.

 

Dzięki współpracy z nimi zdigitalizowaliśmy bezcenne dla badaczy sanocjana: prasę sanocką z lat 1894-1914, kolekcję „Teki Schneidra”, księgi miejskie Sanoka (2 połowa XVII w. – XIX w.), księgi wójtowskie kilkunastu wsi i miasteczek (XV-XVIII w), Metrykę Józefińską i Franciszkańską gmin powiatu sanockiego. W kolejnych latach we współpracy z Muzeum Historycznym w Sanoku stworzyliśmy kopie cyfrowe m. in. „Archiwum miasteczek i wsi pow. sanockiego, leskiego, ustrzyckiego”, księgi przyjęć do prawa miejskiego, akta Muzeum „Łemkiwszcyna”.

 

W 2020 r. dzięki grantowi MKiDN oraz życzliwości Archiwum Państwowego w Rzeszowie i jego Oddziału w Sanoku rozpoczęliśmy digitalizację kluczowych kolekcji archiwalnych, dotyczących historii naszego miasta. Udało się skopiować i udostępnić w Sanockiej Bibliotece Cyfrowej księgi Rady Miejskiej Sanoka oraz protokoły posiedzeń Magistratu z lat 1867-1939. To pierwszorzędne źródło historyczne jest kopalnią wiedzy o życiu Sanoka, staraniach jego władz o rozwój miasta, codziennych bolączkach, ale też o ambitnych planach związanych z zaprowadzeniem wodociągów i elektryczności, satysfakcji z rozwoju fabryki wagonów.

 

W 2026 r. dzięki grantowi MKiDN zostanie zrealizowany projekt digitalizacji i udostęnienia w Sanockiej Bibliotece Cyfrowej zespołu archiwalnego z zasobu sanockiego Oddziału Archiwum, dokumentującego funkcjonowanie Gimnazjum Państwowemu im. Królowej Zofii w Sanoku w latach 1880-1950. Znajdziemy w nim katalogi szkolne, protokoły rad pedagogicznych, świadectwa maturalne. To wszystko na ponad 57 tysiącach kart archiwalnych.

 

Realizacja kolejnego projektu modernizacji i poszerzenia bazy źródłowej, jest dobrą okazją do przyjęcia jako patrona Sanockiej Biblioteki Cyfrowej osoby dr Adama Fastachta (Sanok 1913- Wrocław 1987), sanoczanina, najwybitniejszego badacza i znawcę dziejów Sanoka i Ziemi Sanockiej, autora fundamentalnych prac „Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650” oraz „Słownik geograficzno-historyczny ziemi sanockiej w średniowieczu” cz.1-3.